Toelichting 3
Waarom een Forum voor Herstelrecht nodig is
door John Blad
Als docent strafrecht en criminologie hou ik me al vrij lang bezig met de redenen waarom er strafrecht is en met de problemen die aan het strafrecht kleven. Alle theoretische legitimeringen zijn problematisch te noemen als je de pretenties van het strafrecht confronteert met de maatschappelijke werkelijkheid.
Het strafrecht laat toe dat aan burgers, die strafbare feiten begaan, opzettelijk leed wordt toegevoegd. Dat is een ethisch negatieve activiteit die voldoende moet worden gelegitimeerd. Zowel de vergeldingstheorie – die kortweg en dus ongenuanceerd kan worden getypeerd als ‘leed om het leed dat de dader zijn slachtoffer aandeed’ - als de utilitaire theorieën – die beweren dat door middel van strafbedreiging en strafoplegging misdaad wordt voorkomen – schieten in vele opzichten te kort.
Zo negeert de vergeldingstheorie het feit, dat het overgrote deel van de criminaliteit nooit als zodanig ontdekt en bestraft wordt en dat de strafrechtspleging sterk selectief is ten koste van de maatschappelijk slechtst gesitueerde burgers. De preventietheorieën worden door de feiten weersproken: empirisch onderzoek levert geen overtuigend algemeen bewijs op voor generale preventie en op het punt van de speciale preventie is het strafrecht overwegend contraproductief.
>>
Door jonge daders op demonstratieve wijze te bestraffen worden velen van hen – onder de maatschappelijke omstandigheden waarin ze verkeren – op een criminele loopbaan gerangeerd. Het strafrecht heeft zeer hoge recidivecijfers en houdt in zekere zin het criminaliteitsprobleem in stand.De maatschappelijke betekenis van het strafrecht is van oudsher problematisch en daar dient dus altijd een publiek debat over te worden gevoerd om dat besef levendig te houden. De mogelijkheden, om van het strafrecht een uiterst beperkt gebruik te (kunnen) maken, moeten steeds actief worden verkend door te experimenteren en te evalueren.
De theorievorming over sanctioneren in de publieke sfeer (rechtshandhaving) kan gebaat zijn bij experimenten. Veel theoretische en morele uitgangspunten van het herstelrecht spreken mij aan en motiveren mij om herstelrecht tot in zijn uiterste consequenties te doordenken vanuit het algemeen belang dat wij hebben bij een veilige, democratische en inclusieve (solidaire) samenleving.